LEED mi, WELL mi? Sürdürülebilir ve Sağlıklı Binalar İçin Hangi Sertifika Tercih Edilmeli?
Sürdürülebilir binalar söz konusu olduğunda akla ilk gelen sertifikalardan biri LEED. Özellikle enerji verimliliği, su tasarrufu ve çevre dostu malzeme kullanımı gibi konularda LEED, uzun yıllardır sektörün önemli referanslarından biridir.

Ancak son yıllarda bina tasarımında başka bir konu daha giderek önem kazanıyor: Binaların içerisinde yaşayan ve çalışan insanların sağlığı.
Günümüzün önemli bir bölümünü kapalı alanlarda geçiriyoruz. Çalıştığımız ofisin hava kalitesi, aydınlatması, sıcaklığı, akustik koşulları ve hatta çalışma ortamındaki sosyal ilişkiler, günlük yaşamımızı doğrudan etkileyebiliyor.
İşte WELL sertifikası, binaları bu açıdan değerlendiren bir sistem olarak karşımıza çıkıyor.
Peki LEED ve WELL birbirinden ne kadar farklı? LEED sertifikası olan bir binanın WELL sertifikasına da ihtiyacı var mı? Daha da önemlisi, yeni bir projede hangisini tercih etmek gerekiyor?
Bu sorulara cevap verebilmek için önce iki sistemin neyi ölçtüğüne bakalım.
LEED Sertifikası Nedir?
LEED (Leadership in Energy and Environmental Design), Amerikan Yeşil Binalar Konseyi (USGBC) tarafından geliştirilen uluslararası bir yeşil bina sertifikasyon sistemidir. Sertifikasyon değerlendirmeleri ise Green Business Certification Inc. (GBCI) tarafından yürütülür.
LEED'in temelinde, bir binanın çevre üzerindeki etkilerini azaltmak ve mevcut kaynakları daha verimli kullanmak yer alır.
Bir binanın ne kadar enerji tükettiği, suyu nasıl kullandığı, hangi malzemelerle inşa edildiği veya bulunduğu çevreyle nasıl ilişki kurduğu LEED kapsamında değerlendirilen konulardan yalnızca birkaçıdır.
Üstelik LEED yalnızca yeni inşa edilen binalarla sınırlı değildir. Mevcut binaların işletme performansını değerlendiren farklı sertifikasyon yolları da mevcuttur.
LEED v5 ile neler değişti?
LEED'in yeni versiyonu olan LEED v5, önceki versiyonlarda da yer alan sürdürülebilirlik konularını üç ana başlık etrafında topluyor:
Karbonsuzlaştırma (Decarbonization)
Binaların neden olduğu sera gazı emisyonlarının azaltılması LEED v5'in en önemli önceliklerinden biridir. Artık yalnızca işletme sırasında tüketilen enerji değil, yapı malzemelerinin üretiminden kaynaklanan gömülü karbon ve soğutucu akışkanların iklim üzerindeki etkileri de daha fazla önem taşıyor.
Yaşam Kalitesi (Quality of Life)
LEED'in yalnızca enerji tasarrufuna odaklandığı düşüncesi özellikle bu başlıkla birlikte yeniden değerlendirilmelidir. İç ortam kalitesi, kullanıcı sağlığı, erişilebilirlik ve sosyal etkiler LEED v5'in önemli bileşenleri arasındadır.
Ekolojik Koruma ve Restorasyon (Ecological Conservation and Restoration)
Bir yapının çevresindeki ekosistemlerle ilişkisi, doğal kaynakların korunması, biyolojik çeşitlilik ve arazi üzerindeki etkiler bu başlık altında ele alınıyor.
Dolayısıyla LEED v5'i yalnızca daha az enerji tüketen binalar oluşturmayı hedefleyen bir sistem olarak tanımlamak doğru değildir. Sistem, binaların çevresel ve sosyal etkilerini daha geniş bir çerçevede değerlendiriyor.
LEED v5'in yeni yaklaşımı hakkında daha ayrıntılı bilgiye USGBC'nin resmi sayfasından ulaşabilirsiniz.
Ayrıca sertifikasyon seviyeleri konusunda hazırladığımız LEED Sertifikasında Hedefinizi Yükseltin başlıklı yazımızı da inceleyebilirsiniz.
WELL Sertifikası Nedir?
WELL Building Standard, International WELL Building Institute (IWBI) tarafından geliştirilen ve insan sağlığını merkeze alan bir bina sertifikasyon sistemidir.
LEED'in çevresel performansa odaklanan geniş değerlendirme çerçevesine karşılık WELL, binaların kullanıcılar üzerindeki etkilerini daha ayrıntılı biçimde inceler.
Örneğin bir ofis düşünelim.
Bu ofis oldukça düşük enerji tüketiyor, suyu verimli kullanılıyor ve inşaat sırasında çevresel etkisi düşük malzemeler tercih edilmiş. Çevresel performans açısından önemli adımlar atılmış demektir.
Peki çalışanlar gün boyunca yeterli gün ışığı alabiliyor mu? İç hava kalitesi düzenli olarak kontrol ediliyor mu? Gürültü seviyesi çalışmayı zorlaştırıyor mu? Çalışanların fiziksel ve zihinsel sağlığını destekleyen uygulamaları var mı?
WELL, bu tür soruları değerlendirme sürecinin merkezine yerleştiriyor.
WELL v2'nin 10 temel kavramı
WELL v2, bina kullanıcılarının sağlık ve esenliğini on kavram üzerinden değerlendirir:
Air (Hava): İç hava kalitesi ve kirletici maddelere maruziyet.
Water (Su): İçme suyu kalitesi ve güvenli suya erişim.
Nourishment (Beslenme): Sağlıklı beslenmeyi destekleyen koşullar.
Light (Işık): Gün ışığı, görsel konfor ve sirkadiyen ritim.
Movement (Hareket): Fiziksel aktivitenin günlük yaşamın parçası haline getirilmesi.
Thermal Comfort (Termal Konfor): Kullanıcıların ısıl konfor koşulları.
Sound (Ses): Gürültü kontrolü ve akustik konfor.
Materials (Malzemeler): Zararlı kimyasallara maruziyetin azaltılması.
Mind (Zihin): Zihinsel sağlık ve psikolojik esenlik.
Community (Topluluk): Sosyal ilişkiler, kapsayıcılık ve sağlık odaklı kurum kültürü.
Burada dikkat çekici olan, WELL'in yalnızca mimari ve mühendislik çözümlerine odaklanmamasıdır.
Örneğin çalışan memnuniyetinin düzenli olarak ölçülmesi, aile dostu iş yeri politikaları, sağlık hizmetlerine erişim, acil durumlara hazırlık ve erişilebilirlik gibi konular da WELL kapsamında değerlendirilebiliyor.
Bu nedenle WELL sertifikasyon sürecinde mimarlar ve mühendislerin yanı sıra insan kaynakları, iş sağlığı ve güvenliği ve tesis yönetimi ekiplerinin de aktif rol alması gerekiyor.
WELL'in değerlendirme sistemi ve güncel gereklilikleri hakkında daha fazla bilgi için IWBI'ın resmi web sitesini ziyaret edebilirsiniz.
LEED ve WELL Arasındaki Temel Farklar Neler?
İki sistem arasındaki farkı en basit haliyle şöyle açıklayabiliriz:
LEED, bir binanın çevreye olan etkilerini geniş bir çerçevede değerlendirirken WELL, binanın insan sağlığı ve esenliği üzerindeki etkilerine daha ayrıntılı odaklanıyor.
Elbette bu, LEED'in insan sağlığını veya WELL'in çevresel sürdürülebilirliği göz ardı ettiği anlamına gelmiyor.
Özellikle LEED v5 ile birlikte iki sistemin ortak değerlendirme alanları daha da görünür hale gelmiş durumdadır.
Değerlendirme konusu | LEED v5 | WELL v2 |
Temel yaklaşım | Çevresel performans ve sürdürülebilirlik | İnsan sağlığı ve esenliği |
Enerji ve karbon | Enerji verimliliği ve karbon emisyonlarının azaltılması | Sağlıklı iç ortam koşullarıyla ilişkili enerji konuları |
Su | Su tüketiminin azaltılması ve kaynak verimliliği | İçme suyu kalitesi ve sağlıklı suya erişim |
İç hava kalitesi | Havalandırma, kirletici kontrolü ve iç ortam kalitesi | Sağlık temelli hava kalitesi ve performans testleri |
Malzemeler | Yaşam döngüsü, gömülü karbon ve döngüsel ekonomi | Malzemelerin kullanıcı sağlığı üzerindeki etkileri |
Kullanıcı konforu | İç ortam kalitesi, erişilebilirlik ve yaşam kalitesi | Fiziksel, zihinsel ve sosyal esenlik |
İşletme | Kaynak tüketimi ve bina performansının yönetimi | Sağlık politikaları, kullanıcı deneyimi ve sürekli iyileştirme |
Bu farklılıkları iki örnek üzerinden daha somut hale getirebiliriz.
Su verimliliği mi, su kalitesi mi?
LEED kapsamında bir binanın su tüketimini azaltmak önemli bir hedeftir. Verimli armatürler, su sayaçları, peyzajda düşük su tüketimi ve alternatif su kaynakları bu amaçla kullanılan yöntemler arasındadır.
WELL'de ise öncelikli konulardan biri kullanıcıların tükettiği suyun kalitesidir. İçme suyundaki kirleticiler, suyun güvenliği ve kullanıcıların sağlıklı içme suyuna erişimi değerlendirilir.
Birinde suyun ne kadar verimli kullanıldığına, diğerinde ise kullanıcıya sunulan suyun sağlık açısından uygunluğuna ağırlık verilir.
İdeal bir binada elbette her ikisini de sağlamak isteriz.
İç hava kalitesi ile enerji tüketimi arasındaki denge
Bir diğer örnek de havalandırma.
Bina içerisindeki hava kalitesini iyileştirmek için dış hava miktarını artırmak isteyebiliriz.
Ancak bunu doğru tasarlanmamış bir mekanik sistemle yaptığımızda, binanın ısıtma ve soğutma enerjisi ihtiyacı da artabilir.
Burada iki sertifikanın öncelikleri kesişiyor.
WELL açısından sağlıklı bir iç ortam oluşturmak isterken LEED açısından enerji tüketimini ve karbon emisyonlarını kontrol altında tutmamız gerekiyor.
Isı geri kazanımı, etkin filtrasyon ve ihtiyaca göre çalışan havalandırma sistemleri, bu iki hedefin birlikte karşılanmasına yardımcı olabilir.
Aslında bu örnek, sürdürülebilir bina tasarımında bütünleşik düşünmenin neden bu kadar önemli olduğunu da gösteriyor.
WELL'in Fark Yarattığı Alanlardan Biri: Topluluk ve Sosyal Esenlik
WELL'in özellikle üzerinde durduğu konulardan biri, sağlığın yalnızca fiziksel çevre koşullarına bağlı olmamasıdır.
Bir binanın iyi havalandırılması, yeterli gün ışığı alması veya uygun sıcaklıkta tutulması elbette önemlidir. Ancak kullanıcıların kendilerini güvende hissetmeleri, sosyal ilişkiler kurabilmeleri ve ihtiyaç duydukları kaynaklara ulaşabilmeleri de yaşam kalitesinin bir parçasıdır.
WELL v2'nin Community kavramı da tam olarak bu konularla ilgileniyor.
Örneğin bir ofiste çalışanların memnuniyetini düzenli olarak ölçmek, sağlık ve esenlik konularında bilgilendirme yapmak, aile sorumluluklarını destekleyen uygulamalar geliştirmek veya farklı kullanıcı ihtiyaçlarına uygun ortak alanlar tasarlamak bu kapsamda ele alınabiliyor.
Erişilebilirlik de burada ayrı bir önem taşıyor.
Bir binanın yalnızca yürürlükteki erişilebilirlik mevzuatını karşılaması, herkes için eşit kullanım deneyimi sunduğu anlamına gelmeyebilir. Farklı fiziksel, duyusal veya bilişsel ihtiyaçlara sahip kullanıcıların binayı rahatça kullanabilmesi için daha kapsamlı çözümler gerekebilir.
WELL, bu konuların tasarım ve işletme süreçlerine dahil edilmesini teşvik ediyor.
Bu yaklaşım, sürdürülebilirliğin yalnızca çevresel göstergelerden ibaret olmadığını da hatırlatıyor.
Peki Hangisi Tercih Edilmeli: LEED mi, WELL mi?
Bu soruya tek bir sertifika adıyla cevap vermek pek mümkün değil. Çünkü her projenin öncelikleri farklıdır.
Örneğin bir lojistik merkezinin temel hedefi enerji tüketimini ve karbon emisyonlarını azaltmak olabilir. Uluslararası bir şirketin genel merkezinde ise çalışanların sağlığı ve iş yeri deneyimi daha fazla önem taşıyabilir.
Bir otel projesinde ise kaynak verimliliği, misafir konforu ve çalışan sağlığının birlikte ele alınması gerekebilir.
Dolayısıyla sertifika seçimine karar vermeden önce projenin neyi başarmak istediğini belirlemek gerekiyor.
LEED hangi projeler için daha uygun olabilir?
Enerji ve su verimliliği, karbon emisyonlarının azaltılması, sürdürülebilir malzeme kullanımı ve çevresel performansın belgelenmesi ön plandaysa LEED güçlü bir seçenek.
WELL hangi projelerde öne çıkabilir?
Kullanıcı sağlığı, iç ortam kalitesi, çalışan memnuniyeti, fiziksel aktivite ve sağlık odaklı işletme politikaları öncelikli hedefler arasındaysa WELL daha ayrıntılı değerlendirme imkânı sunuyor.
Her ikisini birlikte tercih etmek mantıklı mı?
Evet. Özellikle çevresel performans ile kullanıcı sağlığının eşit derecede önem taşıdığı projelerde LEED ve WELL birlikte değerlendirilebilir.
Örneğin kurumsal bir ofis binasında LEED ile enerji, su ve karbon performansı yönetilirken WELL ile çalışan sağlığı, iç ortam kalitesi ve sosyal esenlik konularında daha kapsamlı çalışmalar yürütülebilir.
Bina türüne göre sertifika seçimi
Bina türü | Değerlendirilebilecek yaklaşım |
Kurumsal ofisler | LEED + WELL |
Oteller | LEED + WELL |
Ticari yapılar | LEED veya LEED + WELL |
Eğitim yapıları | LEED + WELL |
Sağlık yapıları | LEED + WELL |
Mevcut binalar | Uygun LEED O+M ve WELL sertifikasyon yolları |
Buradaki seçeneklerin kesin bir kural olmadığını belirtmekte fayda var. Her projenin kullanım amacı, bütçesi, mevcut koşulları ve hedefleri ayrı değerlendirilmelidir.
Bir Bina Hem LEED Hem WELL Sertifikası Alabilir mi?
Evet, bir binanın her iki sertifikayı da alması mümkündür.
Hatta LEED ve WELL'in ortak değerlendirme alanları sayesinde bazı çalışmalar iki sertifikasyon sürecine de katkı sağlayabiliyor.
Örneğin iç hava kalitesi, düşük emisyonlu malzemeler, termal konfor ve gün ışığı gibi konular her iki sistemde de karşımıza çıkabiliyor.
USGBC ve IWBI tarafından geliştirilen LEED + WELL entegre sertifikasyon yaklaşımı, iki sertifikasyon sürecinin daha koordineli yürütülmesine yardımcı oluyor.
Ancak ortak konuların bulunması, bir sertifikada sağlanan gerekliliğin diğerinde otomatik olarak kabul edildiği anlamına gelmiyor. Kullanılan sertifika versiyonları ve teknik gereklilikler mutlaka kontrol edilmelidir.
Bu nedenle iki sertifikayı birlikte hedefleyen projelerde stratejinin mümkün olduğunca erken aşamada oluşturulması önem arz etmektedir..
Alarnova'dan Bir Proje Örneği: Esentepe İş Merkezi

LEED ve WELL'in aynı projede ele alınmasına örnek olarak danışmanlık hizmeti sunduğumuz Esentepe İş Merkezi'ni gösterebiliriz.
İstanbul Şişli'de bulunan, 22.500 m² kapalı alana sahip projede LEED v4 sertifikasyonu, bina enerji modellemesi ve WELL v2 sertifikasyon danışmanlığı süreçlerini yürütüyoruz.
Bu projede çevresel performans hedefleriyle kullanıcı sağlığı ve konforuna yönelik gereklilikler bir arada değerlendiriliyor.
Benzer şekilde farklı kullanım amaçlarına sahip yapılarda da sertifikasyon hedeflerinin projenin başlangıcında birlikte ele alınması, tasarım kararlarının daha etkin yönetilmesini sağlayabilir.
Alarnova'nın diğer çalışmalarını Projelerimiz sayfasından inceleyebilirsiniz.
Sonuç: Doğru Sertifika, Doğru Hedefle Başlıyor
LEED ve WELL'i birbirine rakip iki sertifika olarak görmek çok doğru değil.
LEED, binaların çevresel performansını geniş bir çerçevede ele alırken WELL, kullanıcı sağlığı ve esenliğine daha derinlemesine odaklanmaktadır. Her iki sistemin ortak noktaları da bulunuyor ve bu ortak alanlar özellikle LEED v5 ile daha belirgin hale gelmiştir.
Bize göre burada önemli olan, yalnızca bir sertifika elde etmek değil; projenin gerçek ihtiyaçlarına karşılık veren, uygulanabilir ve uzun vadede sürdürülebilir bir yol izlemek.
Çünkü iyi bir bina yalnızca az enerji tüketen veya çevreye daha düşük etki eden bir yapı olmamalı. Bunlara ek olarak içerisinde yaşayan ve çalışan insanlar için de sağlıklı, konforlu ve erişilebilir bir ortam sunmalıdır.
Alarnova olarak LEED ve WELL sertifikasyon danışmanlığı süreçlerinde, her projenin kendine özgü koşullarını dikkate alarak doğru stratejilerin geliştirilmesine destek oluyoruz.
Projeniz için hangi sertifikasyon sisteminin daha uygun olduğunu değerlendirmek veya sertifikasyon süreci hakkında bilgi almak için danışmanlık hizmetlerimizi inceleyebilir, www.alarnova.com üzerinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.




Yorumlar